Zagadka z dziełem sztuki (11) Zagadka z dziełem sztuki (11)
Rozmaitości

Zagadka z dziełem sztuki (11)

Tomasz Wichrowski
Czyta się 4 minuty

Tym razem opowiemy o dziele, które swoją skalą przekracza możliwości wystawiennicze większości światowych muzeów. O tym, jakie to dzieło, przeczytacie pod grafiką.

Przez niemal 30 lat Spiral Jetty Roberta Smithsona przykrywały wody Wielkiego Jeziora Słonego w amerykańskim stanie Utah. Od 1999 r., gdy susza obniżyła poziom wody, ta słynna amerykańska rzeźba powoli wyłaniała się na powierzchnię. Pierwotnie konstrukcję otaczała płytka różowa woda, zabarwiona dzięki obecności β-karotenu wytwarzanego przez słonolubne algi z rodzaju Dunaliella salina. Dziś rzeźba, całkowicie odsłonięta, leży pośrodku słonego pustkowia przypominającego mieniącą się połać śniegu, a skały, z których powstała, pokryły się białymi kryształami soli.

Informacja

Z ostatniej chwili! To pierwsza z Twoich pięciu treści dostępnych bezpłatnie w tym miesiącu. Słuchaj i czytaj bez ograniczeń – zapraszamy do prenumeraty cyfrowej!

Subskrybuj

Smithson zbudował swoją rzeźbę w 1970 r. Wspierany przez ekipę robotników i operatorów ciężkiego sprzętu przeniósł niemal 7000 t czarnego bazaltu i ziemi z sąsiedniego brzegu, tworząc zwiniętą spiralnie groblę długości 450 m i około 4,5 m szerokości. Konstrukcja została usypana w czasie, gdy poziom wody był wyjątkowo niski. Pod taflą Salt Lake zanurzyła się dopiero w 1972 r. Od tamtej pory – aż do 1999 r. – ta monumentalna rzeźba tylko od czasu do czasu ukazywała się na powierzchni jeziora.

Dzieło zainspirowane Wielkim Kopcem Węża (usypanym przez prekolumbijskich Indian niemal tysiąc lat temu) powstało w nowym nurcie land artu, ruchu zapoczątkowanego w Stanach Zjednoczonych pod koniec lat 60. XX w. w odpowiedzi na nadmierną komercjalizację sztuki, a także umacniające się trendy proekologiczne. Założyciele ruchu, zrażeni koniunkturalizmem i fasadowością świata sztuki, chcieli, aby ludzie wyszli z muzeów, powracając do natury. Smithson, pierwotnie głęboko zaangażowany w rewolucję kulturalną lat 60. chwalącą hedonizm i wolność osobistą, szybko odnalazł w sobie miłość do natury, stając się czołowym przedstawicielem nurtu. Uważał, że „dzieło sztuki umieszczone w galerii traci swój potencjał, stając się przenośnym obiektem lub powierzchnią wydzieloną ze świata zewnętrznego”.

Budując swoją spiralę, Smithson oddał pokłon prehistorycznym formom sztuki rozsianym po świecie – od tajemniczych megalitów w Avebury i pobliskiego Stonehenge w Wielkiej Brytanii, po peruwiańskie dzieła z płaskowyżów Nazca i Pampa Palpa. Jego prace przecierały szlaki sztuce czerpiącej z tych prastarych form, torując drogę współczesnym artystom, m.in. Olafurowi Eliassonowi czy Jamesowi Turrellowi z jego astralnym obserwatorium Roden Crater w Arizonie.

Robert Smithson, Spiral Jetty, 1970 r. / fot. mediachef, 2010 r.
Robert Smithson, Spiral Jetty, 1970 r. / fot. mediachef, 2010 r.
Robert Smithson, Spiral Jetty, 1970 r. / fot. Retis, 2015 r.
Robert Smithson, Spiral Jetty, 1970 r. / fot. Retis, 2015 r.
Robert Smithson, Spiral Jetty, 1970 r. / fot. Donald Fodness, 2007 r.
Robert Smithson, Spiral Jetty, 1970 r. / fot. Donald Fodness, 2007 r.

Podziel się tym tekstem ze znajomymi z zagranicy lub przeczytaj go po angielsku na naszej anglojęzycznej stronie Przekroj.pl/en!

Czytaj również:

W miasteczku – George Eliot W miasteczku – George Eliot
i
il. Joanna Grochocka
Rozmaitości

W miasteczku – George Eliot

Joanna Grochocka

„Wydawało się, iż pan Casaubon nie jest nawet świadom tego, że istnieją banały. Nigdy też nie próbował częstować nikogo frazesami typowymi dla różnych zażywnych panów, które smakują jak nieświeży tort weselny ciągnący za sobą stęchły zapach kredensu”.

Czytaj dalej