Być może historia wcale nie biegnie do przodu, lecz cyklicznie zatacza coraz mniejsze kręgi. W perspektywie indyjskiej kosmogonii nasze czasy postępu jawią się jako najciemniejszy moment w wiecznym tańcu odrodzenia i zaniku świata.
Na szczęście ten etap właśnie się kończy.
Myśl, że światy regularnie powstają i giną, wydaje się fizykom całkiem prawdopodobna, ale już idea, że wszelkie wydarzenia powtarzają się w nieskończoność, stoi w sprzeczności z zachodnią koncepcją czasu linearnego. Jak jednak zauważył wybitny indolog z pierwszej połowy XX w. Heinrich Zimmer, każda kultura ma skłonność do postrzegania własnego rozumienia czasu i przestrzeni jako jedynego właściwego – poza tym zachodnia koncepcja czasu linearnego jest czymś względnie nowym w historii idei. Za jej twórcę można uznawać św. Augustyna, który w swoim Państwie Bożym zaproponował schemat dziejów przypominający wypuszczenie strzały: mający początek, kierunek i cel. To w gruncie rzeczy teologiczne podejście, wynikające z biblijnej kosmogonii oraz idei końca historii, wpłynęło na całą myśl Zachodu i ukształtowało również świecką ideę postępu.
Zachodni myśliciele pogańscy, którzy poprzedzali Augustyna z Hippony, postrzegali jednak czas inaczej: jako obracające się w nieskończoność koło, wieczny powrót tych samych wydarzeń odtwarzanych w cyklu: złoty wiek, upadek i powrót. W tej perspektywie pierwotna doskonałość człowieka została zatracona. Według Hezjoda kiedyś istniała „złota rasa” istot, żyjących w szczęściu, w bliskości z bogami i nieznających cierpienia; w jego czasach zaś ludzie należą już do „rasy żelaznej” – cierpią, są niesprawiedliwi i niemoralni. Augustyn i chrześcijanie sądzili przeciwnie: zbawienie i pełnia miały dopiero nadejść. Jak widać, starożytnym Grekom i Rzymianom znacznie bliżej było do indyjskich wyobrażeń o cyklach czasu niż do koncepcji chrześcijańskiej. Kolistość historii miała dla nich