Ponad gatunkami
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Ziemia

Ponad gatunkami

W wielu kulturach człowiek nie stoi na szczycie – jest po prostu jednym z wielu. I może właśnie dlatego nie czuje się tak samotny.
Klaudia Khan
Bez planu i pod prąd
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Ziemia

Bez planu i pod prąd

Nawet w najbardziej turystycznych miejscach można podróżować tak, by poczuć pradawnego ducha eksploracji i przygody. Czasami wystarczy tylko skręcić w pustą uliczkę. Nawet w Japonii.
Szymon Drobniak
Czas bezczynności
Duch + Ciało, Polecamy na teraz
Złap oddech

Czas bezczynności

Myślenie o czasie rzadko nas odpręża, przeciwnie – niewiele rzeczy stresuje nas bardziej. Pisarka Jenny Odell przekonuje, że czas najwyższy to zmienić!
Natalia Domagała
Życie w micie
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Wiedza i niewiedza

Życie w micie

Wiele naszych współczesnych upodobań czy uprzedzeń można zrozumieć, słuchając dawnych opowieści o bogach i herosach – przekonuje znawca mitologii Devdutt Pattanaik.
Aleksandra Kamińska
Piękno matematyki
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Wiedza i niewiedza

Piękno matematyki

Spotkanie z królową nauk angażuje zarówno rozum, jak i serce. Potwierdzają to badania psychologiczne. A także, oczywiście, sami matematycy.
Mateusz Hohol
Czy są tu czarne dziury? – i inne kosmiczne różności
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Kosmos

Czy są tu czarne dziury? – i inne kosmiczne różności

Co słychać w kosmosie? Jak zawsze – sytuacja jest dynamiczna, ciągle coś się zmienia, rośnie, zanika albo daje się odkryć naukowcom. Sprawdzamy!
Łukasz Kaniewski
Ziarno wiedzy
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Ziemia

Ziarno wiedzy

O rolnictwie, które jest nie tylko produkcją żywności, lecz także dba o przyrodę i wspiera lokalne społeczności, mówi Paweł Bietkowski, popularyzator upraw biodynamicznych.
Maria Górz
Tajemnica w sercu nauki
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Kosmos

Tajemnica w sercu nauki

Wiemy już dużo, jednak droga do poznania sekretów wszechświata wydaje się nie mieć końca. Za każdym razem, gdy sądzimy, że właśnie minęliśmy ostatni zakręt, na horyzoncie już widać kolejny.
Beata Kucieńska
Weda czyli wiedza
Świat + Ludzie, Polecamy na teraz
Wiedza i niewiedza

Weda czyli wiedza

O legendarnym pochodzeniu i ponadczasowej wartości hymnów wedyjskich, a także o tym, w jaki sposób wszystkich nas łączy mowa, opowiada indolog Filip Ruciński.
Karyna Piwowarska
Gramatyka
Sztuka + Opowieści, Polecamy na teraz
Doznania

Gramatyka

Zuzanna Ginczanka
(– a wrosnąć w słowa tak radośnie,
a pokochać słowa tak łatwo –
trzeba tylko wziąć je do ręki i oglądnąć jak burgund pod światło).

Przymiotniki przeciągają się jak koty
i jak koty są stworzone do pieszczot
miękkie koty ciepłe i potulne mruczą tkliwość andante i maesto.
Miękkie koty mają w oczach jeziora i ziel-topiel wodorostną na dnie.
Słodko patrzeć przymiotnikom w źrenice
t a j e m n i c z e  i  n a j c i c h s z e  i  z d r a d n e –

Zaś przysłówek to nagły cud
niespodzianka potartych krzesiw –
było coś – nie wiadomo jak
a już styl ma żywy jak trzeźwość –
było coś – nie wiadomo jak,
a już teraz jest w  s k o s  i  w  p o p r z e k
i  o b u r ą c z  oplata myśl
i jest  p e w n i e,  r z e w n i e  i  d o b r z e. –

Oto jest bryła i kształt, oto jest treść nieodzowna,
konkretność istoty rzeczy, materia wkuta w rzeczownik,
i nieruchomość świata i spokój martwot i stałość,
coś, co trwa wciąż i jest, bo prawdą z pustki się stało –
Oto są proste  s t o ł y  i twarde drewniane  ł a w y,
oto są drżące i wątłe z tkanek roślinnych  t r a w y,
oto jest  k o ś c i ó ł  z cegieł, co w Bogu gotykiem sterczy,
i oto jest ludzkie żywotne, żylne, tętnicze  s e r c e. –

A czasownik, pal go czart:
prężnych sprężyn rzutny hart.
Gdy wytryska w nagły ruch,
ściera rzewność w pył i puch;
nie ma miejsca na zmrok lila,
bez do okien się nie schyla –
jeśli ból, to twardy ból,
nie smętnica żalnych pól.
Gdy o szczęście  w a l c z y ć  mam,
zerwę, zburzę opór tam:
żywy mięsień, żywa pięść
może  z d o b y ć  tkliwość szczęść –
Wszystkie smętki, precz do diaska! –
stoi słowo, koniem parska,
staje dęba, wpada w szał –
tylko  s i ą ś ć  i  p ę d z i ć  w cwał

A zaimki to malutkie pokoiczki,
gdzie na oknach rosną małe doniczki.
Każdy kącik – to pamiątka po dawniej
a są tylko  d l a   C i e b i e  i  d l a  m n i e.
Tu tajemną abrakadabrą
kwitną prawa miłosnych algebr:
j a  –  t o  t y,  t y  –  t o  j a (równanie)
ja  b e z  c i e b i e  –  t y  b e z e  m n i e  to zero.
My lubimy otuleni zmierzchami
w małych słowach jak w szufladkach szperać.
J a  t o  t y  –  t y  t o  j a.  Równanie.
A zaimki są tak tajne jak kwiaty,
jak malutkie, malutkie pokoiczki,
w których mieszkasz w tajemnicy przed światem.



Fragment wiersza Gramatyka z tomu Zuzanna Ginczanka. Poezje zebrane (1931–1944), wyd. Marginesy, Warszawa 2019.
Czytaj dalej Czytaj mniej