Recenzja „Paradoksu samotności” Recenzja „Paradoksu samotności”
i
„Karetta (Testudo Cavanna)”, Mark Catesby (1731-1743), National Gallery of Art (domena publiczna)
Rozmaitości

Recenzja „Paradoksu samotności”

Tomasz Wiśniewski
Czyta się 2 minuty

Paradoks samotności to fascynująca wczesna praca słynnego pesymisty, będąca interpretacją starożytnych paradoksów filozoficznych Zenona z Elei, a przede wszystkim paradoksu Achillesa i żółwia.

Starożytny filozof chciał, byśmy wyobrazili sobie Achillesa – najszybszego z ludzi – pragnącego dogonić uciekającego przed nim żółwia. Zakładając, że żółw wciąż by się poruszał, Achilles nigdy nie mógłby go dogonić. Gdyby dotarł do miejsca, w którym był gad, ten przesunąłby się dalej. Zbliżając się do niego, heros zawsze będzie miał do pokonania jakiś odcinek podzielnej w nieskończoność przestrzeni.W ten sposób Zenon dowodził, że ruch i zmiana muszą być złudzeniem, a jego eksperymenty myślowe przez stulecia stanowiły wyzwanie dla zdrowego rozsądku. Cioran zauważył jednak, iż problem z wszelkimi dotychczasowymi interpretacjami polegał na tym, że zwracały jedynie uwagę na problematykę fizyczną, a nie na wartość emocjonalną i egzystencjalną tego paradoksu.

Informacja

Z ostatniej chwili! To pierwsza z Twoich pięciu treści dostępnych bezpłatnie w tym miesiącu. Słuchaj i czytaj bez ograniczeń – zapraszamy do prenumeraty cyfrowej!

Subskrybuj

Dlaczego Achilles miałby w ogóle gonić żółwia? Nikt przed Cioranem nie rozważał motywacji bohatera będącej wątkiem napędzającym całą tę historię. Biorąc pod uwagę determinację Achillesa, a także jego heroiczną walką z nieskończonoś­cią, trudno nie podejrzewać, że chodziło tu o kwestie najgłębsze: o pragnienie bliskości. Achilles gonił żółwia, bo chciał pokonać dzielące ich różnice symbolizowane przez przestrzeń. Ta różnica nigdy jednak nie może zostać zniesiona. W tej interpretacji Zenon z Elei jawi się też jako prekursor nowoczesnego myślenia o związkach łączących człowieka z innymi zwierzętami. Omawiany paradoks dotyczy bowiem dramatu samotności wszelkich istot, które dążąc do połączenia z Innym, pozostają Sobą. To metafora nie tylko ludzkiego losu, lecz także każdej istoty żywej: pragniemy roztopienia się w Jednym, ale gdy to zrobimy, stracimy siebie. Gdyby Achilles dogonił żółwia, po prostu by zniknął.

Paradoks samotności
Emil Cioran
Wydawnictwo Blaga, 2025

Czytaj również:

Złudzenia popularności Złudzenia popularności
i
„Auf der Promenade (Na promenadzie), Carl Strathmann, ok. 1900 r., Städtische Galerie im Lenbachhaus und Kunstbau München (domena publiczna)
Pogoda ducha

Złudzenia popularności

Z Archiwum „Przekroju”
Konstanty Ildefons Gałczyński

Pewnego dnia
(a dzień był piękny jak skrzypce)
szedłem sobie spacerkiem
przez place i przez ulice.

W parkach grały kapele.
Rzecz się działa w niedzielę.

Czytaj dalej