Paradoks samotności to fascynująca wczesna praca słynnego pesymisty, będąca interpretacją starożytnych paradoksów filozoficznych Zenona z Elei, a przede wszystkim paradoksu Achillesa i żółwia.
Starożytny filozof chciał, byśmy wyobrazili sobie Achillesa – najszybszego z ludzi – pragnącego dogonić uciekającego przed nim żółwia. Zakładając, że żółw wciąż by się poruszał, Achilles nigdy nie mógłby go dogonić. Gdyby dotarł do miejsca, w którym był gad, ten przesunąłby się dalej. Zbliżając się do niego, heros zawsze będzie miał do pokonania jakiś odcinek podzielnej w nieskończoność przestrzeni.W ten sposób Zenon dowodził, że ruch i zmiana muszą być złudzeniem, a jego eksperymenty myślowe przez stulecia stanowiły wyzwanie dla zdrowego rozsądku. Cioran zauważył jednak, iż problem z wszelkimi dotychczasowymi interpretacjami polegał na tym, że zwracały jedynie uwagę na problematykę fizyczną, a nie na wartość emocjonalną i egzystencjalną tego paradoksu.
Dlaczego Achilles miałby w ogóle gonić żółwia? Nikt przed Cioranem nie rozważał motywacji bohatera będącej wątkiem napędzającym całą tę historię. Biorąc pod uwagę determinację Achillesa, a także jego heroiczną walką z nieskończonością, trudno nie podejrzewać, że chodziło tu o kwestie najgłębsze: o pragnienie bliskości. Achilles gonił żółwia, bo chciał pokonać dzielące ich różnice symbolizowane przez przestrzeń. Ta różnica nigdy jednak nie może zostać zniesiona. W tej interpretacji Zenon z Elei jawi się też jako prekursor nowoczesnego myślenia o związkach łączących człowieka z innymi zwierzętami. Omawiany paradoks dotyczy bowiem dramatu samotności wszelkich istot, które dążąc do połączenia z Innym, pozostają Sobą. To metafora nie tylko ludzkiego losu, lecz także każdej istoty żywej: pragniemy roztopienia się w Jednym, ale gdy to zrobimy, stracimy siebie. Gdyby Achilles dogonił żółwia, po prostu by zniknął.
Paradoks samotności
Emil Cioran
Wydawnictwo Blaga, 2025