Pegaz, gazu! – 1/2026 Pegaz, gazu! – 1/2026
i
Fragment terakotowego krateru wolutowego (naczynia do mieszania wina z wodą), MET (domena publiczna)
Doznania

Pegaz, gazu! – 1/2026

Marcin Orliński
Czyta się 4 minuty

Przeczytać wszystkie książki, które by się chciało? Marzenie! O tym, jak sobie radzić z dyskomfortem, który zna chyba każdy książkofil, mówi nowy gatunek literacki.

Nieczytwór

Echo głucho milczy, gdy w przepastne przestrzenie Internetu i bibliotek desperacko krzyczę: „Czy brytyjski poeta Justin Richardson (1900–1975) w ogóle istniał?”. Brak jakichkolwiek informacji na jego temat. Albo był więc kompletnie nieznanym autorem jednego wiersza, albo ktoś wymyś­lił to nazwisko wraz z okrągłymi datami urodzin i śmierci. Fikcyjne personalia to rzecz w literaturze powszechna. Niektórzy autorzy wymyślają sobie pseudonimy brzmiące jak prawdziwe nazwiska, a inni – zupełnie nieprawdopodobne. Aleksandra Głowackiego znamy tylko jako Bolesława Prusa, a Konstantemu Ildefonsowi Gałczyńskiemu zdarzało się podpisywać na wiele sposobów: Mieczysław Zenon Trzciński, Il de Fons czy Karakuliambro. Ale do rzeczy (i zarazem od rzeczy!). Jedyny znaleziony przeze mnie utworek Richardsona to Take Heart, Illiterates (Odwagi, analfabeci). Stanisław Barańczak złagodził i rozbudował ten tytuł: Nie przejmować się brakiem oczytania w literaturze współczesnej!, a sam wiersz przełożył tak: „Długo mi serce żarła tajemna zgryzota:/ »Nie czytałem Audena i T.S. Eliota!«/ Lecz myśl ta pogodniejszy ma od paru chwil ton:/ »Nie czytali ich również W. Szekspir i Milton!«”. Ramy gatunku: trzynastozgłoskowiec, cztery wersy, układ rymów: aabb. Oto kilka propozycji autorskich.

* * *

Od dawna w głębi duszy tę sprawę roztrząsam:

„Nie czytałem Trzcińskiego ani Il de Fonsa”.

Informacja

Z ostatniej chwili! To ostatnia z Twoich pięciu treści dostępnych bezpłatnie w tym miesiącu. Słuchaj i czytaj bez ograniczeń – zapraszamy do prenumeraty cyfrowej!

Subskrybuj

Lecz taka myśl dziś ku mnie wyciąga swe macki:

„Nie czytali ich również Prus oraz Głowacki”.

* * *

Męczyłem się latami, smutek we mnie wzbierał:

„Nie czytałem Deleuze’a ani Althussera”.

Ale dzisiaj – eureka! – czuję się więcej wart:

„Nie czytali ich również Voltaire oraz Descartes”.

* * *

W kuchni zawsze się czułem jak jakaś pokraka:

„Nie czytałem instrukcji obsługi tasaka”.

Lecz dzisiaj taki koncept w mej głowie zaświtał:

„Przecież Hannibal Lecter jej także nie czytał”.

* * *

Jamniryk

Jeśli wydaje się Wam, że wiecie, czym jest wielodzietna rodzina, pomyślcie o angielskim poecie i rysowniku Edwardzie Lea­rze (1812–1888), który urodził się jako przed­ostatnie z dwadzieściorga jeden dzieci. Choć był wybitnym ilustratorem i miał uzdolnienia muzyczne, przeszedł do historii przede wszystkim jako twórca poezji purnonsensowej, a zwłaszcza jako autor limeryków. Oto jeden z nich w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka: „Pewien starszy mężczyzna z Kamczatki/ Wyhodował w zaciszu swej chatki/ Tak długiego jamnika/ Że za radą prawnika/ Jamnik płacił podwójne podatki”. Niech ten utwór posłuży jako wzorzec dla nowego gatunku literackiego, z dziesięcioma sylabami w wersach pierwszym, drugim i piątym oraz z siedmioma – w trzecim i czwartym. Oto kilka propozycji autorskich.

* * *

Pewien stary hodowca z Głogowa

Lubił rozmach i raz wyhodował

Tak wysoką żyrafę,

Że popełniłbym gafę,

Gdybym stwierdził, że była typowa.

* * *

Pewien farmer, co żył w Gwadelupie,

Wyhodował raz w swojej chałupie

Żółwia tak nieśmiałego,

Że ów żółw swoje ego

Ciągle trzymał zamknięte w skorupie.

* * *

Pewien stary marynarz z Antyli

Wyhodował pod wpływem promili

Tak bezczelną papugę,

Że gdy ruszał w żeglugę,

Opróżniała mu barek z tequili.

* * *

Pewien facet, co żył pod Grodziskiem,

Wyhodował (i sprzedał wnet z zyskiem)

Tak krótkiego zaskrońca,

Że miał głowę u końca

I właściwie w całości był pyskiem.

Czytaj również:

List z fikołkiem List z fikołkiem
i
„Planty w Krakowie”, Józef Mehoffer, 1898 r., MNW (domena publiczna)
Doznania

List z fikołkiem

Z Archiwum „Przekroju”
Konstanty Ildefons Gałczyński

Do tygodnika „Przekrój”

Exp.: K. I. Gałczyński

Czytaj dalej